Begrip krijgen van het eindeloze heelal is geen geringe prestatie
maar Hubble heeft geholpen de hemel rondom ons te begrijpen.
Het tuurde naar de verweg gelegen uitersten van het zichtbare heelal
en nam kiekjes van de ruimte waar het keek in het verre kosmische verleden, miljarden jaren geleden.
Hubblecast, gepresenteerd door: de ESA (European Space Agency), en de NASA.
Episode 68: De Hubble tijdmachine
Gepresenteerd door dr. J. (a.k.a. dr. Joe Liske)
Het heelal is een zeer groot en heel oude ruimte.
De afstanden en tijdschalen in astronomie, zijn soms maar moeilijk te vatten.
Zo zien we ons zonnestelsel gewoonlijk als een mooi, groot gebied,
immers, het zou maar liefst een 600 jaar duren om naar Neptunus te reizen met de snelheid van een gemiddeld passagiersvliegtuig.
Maar op de kosmische tijdschaal, is ons hele zonnestelsel maar een zeer klein stipje.
Aangezien we niet naar andere sterrenstelsels en -clusters kunnen reizen om ze zelf te bekijken,
hebben we telescopen nodig, zoals Hubble.
Eén van de voornaamste redenen om de Hubble te maken,
was om diepte en leeftijd van het waarneembare heelal te kunnen meten.
Deze taak heeft de meest iconische opnames opgeleverd,
die genomen werden toen Hubble verweg in het heelal tuurde,
om te zien hoe sterrenstelsels er zeer lang geleden uit zagen.
Wel, hoe kan Hubble dan zo in het verleden kijken?
Wel, dat is doordat -net als bij een ruimtevaartuig- de snelheid van het licht zijn grenzen heeft.
Met zijn 300.000 kilometer per seconde, is de lichtsnelheid zeer hoog, maar dus wel begrensd.
Dat betekent in principe, dat ALLES wat we zien eigenlijk iets van het verleden is.
Wel, normaliter, in ons dagelijkse leven, maakt dat niets uit omdat de afstanden zo klein zijn.
Maar wanneer we naar de Maan kijken, zien we die zoals die ongeveer 1 seconde geleden was.
De zon zien we zoals die 8 minuten geleden was.
En voor de dichtbijzijnde ster is dat 4 jaren.
En de rand van ons zonnestelsel zien we, zoals die 100.000 jaar geleden was.
Als we nog dieper in het heelal kijken,
veranderen die duizenden jaren geleden, in miljoenen, en zelfs miljarden jaren,
helemaal terug in de tijd, toen het heelal er nog maar net was.
We zien die eerste sterrenstelsels zoals ze in een ver verleden waren.
De sterrenstelsels in onze omgeving zijn volgroeid,
zien eruit als glad gestreken spiralen en mooie elliptische vormen.
Als we iets verder weg kijken, terug in de tijd, zien we sterrenstelsels met ruwe randen, nog maar half-volgroeid.
Nergens is dat beter te zien, dan in de foto's van het gebied Hubble Deep Field (HDF).
Om die opnames te maken, tuurde Hubble zeer lange tijd naar hetzelfde stukjes hemel,
en verzamelde zo genoeg licht om extreem vage en zeer verweg gelegen objecten te kunnen waarnemen.
Deze afbeeldingen laten enkele meest verweg gelegen sterrenstelsels zien, die ooit waargenomen zijn;
ze gaan maar liefst 13,2 MILJARD jaar terug in de tijd (!), toen het heelal nog maar 0,5 miljard jaar oud was.
Zo ver terug in de tijd, kreeg onze Melkweg mogelijk nog maar net zijn vorm.
Onze Aarde verscheen daarin pas krap 8,5 miljard jaar later.
De Aarde heeft zijn hele geschiedenis helemaal in het laatste (3e) gedeelte van de leeftijd van het heelal:
vanaf dat de Aarde werd gevormd,
tot het verschijnen van dinosaurussen, - het eerste leven -
en de mensen,
tot vandaag de dag, waarin astronomen Hubble gebruiken
om de eerste objecten in het heelal te bekijken, en..
er onze oorsprong mee te verkennen.
Maar, hoe komen we er dan achter hoe die verweg gelegen sterrenstelsels er nu uitzien?
Wel, daarover hebben we geen zekerheid.
We weten echter wèl, dat het heelal er -in een bepaald tijdvak- vrijwel overal hetzelfde uit ziet.
Dat betekent dat -op dit moment- die verweg gelegen sterrenstelsels zeer lijken op die in onze omgeving!
Omgekeerd, kijkend naar die verweg gelegen sterrenstelsels, observeren we, in zekere zin, .. ons eigen verleden.
Hubble blijft in dit verweg gelegen heelal zoeken naar aanwijzingen hoe het heelal zich vormde, en zich ontwikkelde.
Verscheidene overzichten van Hubble, bijvoorbeeld CANDELS, CLASH, en GOODS,
speuren naar verweg gelegen SuperNova-explosies,
objecten die fungeren als goede markeerpunten in de hemel.
Waarnemingen van verweg gelegen SuperNova's leidde tot de ontdekking dat de expansiesnelheid van het heelal toeneemt.
Daarvoor kregen 3 astronomen de Nobel Prijs voor Natuurkunde, in 2011.
Met de inzet van Hubble, kunnen we het heelal waarnemen zoals die eens was, lang geleden toen onze Zon, en mogelijk ook onze Melkweg nog niet eens gevormd waren.
Hubble’s opvolger, de James Webb ruimtetelescoop, die in 2018 gelanceerd zal worden, zal deze waarnemingsgrens verder verruimen,
en zal ons misschien zelfs in staat stellen om de eerste generatie sterrenstelsels waar te nemen die in het heelal werden gevormd.
Ik ben dr. J., en dit is het einde van deze Hubblecast.
.. Eens opnieuw, heeft de natuur ons verrast, veel meer dan we ons hebben durven inbeelden.
Hubblecast wordt geproduceerd door ESA/Hubble, in het Europese Zuidelijke Observatorium in Duitsland.
De Hubble missie is een internationaal samenwerkingsproject van de NASA en de European Space Agency.
Transcriptie door ESA/Hubble; vertaling M.Smit.
Nu dat u meer weet over Hubble (in de ruimte), kunt u ook zorgen dat u op de hoogte komt van het laatste nieuws over de telescopen (op aarde):
De 'ESOcast' brengt u het meest interessante onder aandacht van het Europese Zuidelijke Observatorium met zijn krachtige telescopen, dat waarneemt hoog op het Chileense Andesgebergte;
daar op het zuidelijke halfrond waar zich de beste lokaties bevinden om astronomische waarnemingen te doen.